Podróże po cmentarzach Ukrainy

Z buszczanie
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Błąd przy generowaniu miniatury convert: unable to open image `//images/4/40/Podróże_po_cmentarzach.jpg': No such file or directory @ error/blob.c/OpenBlob/2701.
convert: no images defined `//images/thumb/4/40/Podróże_po_cmentarzach.jpg/200px-Podróże_po_cmentarzach.jpg' @ error/convert.c/ConvertImageCommand/3258.

dawnej Małopolski Wschodniej

tom II województwo tarnopolskie

Zbigniew Hauser

Wydawnictwo: Księgarnia Akademicka, Kraków 2006


Informacje o Busku


Opis miasta

Miasteczko Busk (ukr. Буськ) położone jest w dawnym powiecie Kamionka Strumiłowa, 45 kilometrów na wschód od Lwowa, przy ujściu Pełtwi i Sołotwiny do Bugu, na lewym jego brzegu.

Te trzy rzeki przecinały miasto i przedmieścia krętymi łożyskami w rozmaitych kierunkach. W XIX wieku z powodu obfitości wody, nazywano Busk „Galicyjską Wenecją”. Istniało tam wtedy ponad 30 mostów. Spacerując po mieście, co chwila trzeba było przekraczać rzekę lub potok. Jesienią tamtejsze błota słynne były w całej okolicy. Para silnych koni nie mogła przeciągnąć próżnego wozu bez kilkakrotnego oskrobywania kół z mazi.

Tamtejsza ziemia jest ciężka i lepka. Na południe od miasta występują gleby urodzajne, na północy rozciągają się lasy, rosnące na glebach piaszczystych.

Nazwę miasta wywodzono albo od rzeki Bug, albo od bociana (po ukraińsku „buśko”), gdyż bocian przebywa zwykle na błotach i to miasto leżało także wśród błot.

Busk istniał już w IX wieku. W X wieku należał do książąt ruskich. Przed 1939 rokiem w okolicach miasta pokazywano 14 mogił i kurhanów pochodzących z czasów wojen litewskich. Położony wśród błot i umocniony dwoma zamkami, był silną fortecą, po której do końca XIX wieku zachowały się obwałowania.

Prawo magdeburskie Busk otrzymał 1 1441 roku. W 1516 roku wytrzymał najazd Tatarów, jednakże w 1672 roku został zdobyty i spalony przez Turków. Po każdym z napadów był odbudowywany i obdarzany przywilejami królewskimi (za Jana Olbrachta, Zygmunta Augusta, a zwłaszcza za Jana III Sobieskiego, który tu gościł w 1664 i 1682 roku).

Data pierwotnej fundacji parafii rzymskokatolickiej jest nieznana. Fundację odnowił król Zygmunt August w 1554 roku. Parafia należała do dekanatu buskiego archidiecezji lwowskiej. W centrum miasta stoi murowany kościół (z zachowanymi fragmentami fresków), poświęcony w 1780 roku. Pobliska cerkiew pochodzi z XVIII wieku. Inna drewniana cerkiew z tego okresu, wznosi się na przedmieściu.

W II połowie XIX wieku więcej niż połowę ludności stanowili Polacy (2200 na 4300 mieszkańców). Zwracała uwagę niewielka liczba Żydów (400 mieszkańców), mimo to w centrum do dziś wznosi się zabytkowa synagoga, a na przedmieściu znajduje cmentarz żydowski z rzeźbionymi macewami. W okresie międzywojennym Polaków było w mieście już 5000 (na 7000 mieszkańców). Prawie wszyscy musieli po wojnie opuścić te tereny.

Ozdobą miasta był pałac hrabiów Badenich, wybudowany jeszcze przez poprzednich właścicieli hrabiów Mierów w 1810 roku. Od II połowy XVIII wieku Busk, jako stolica ziemi i powiatu tytularnego kasztelanii buskiej, wchodził w skład olbrzymich włości hrabiów Mierów. Wojciech Mier (1767-1831), literat i targowiczanin, założył tam wspaniałą rezydencję. Kolejni przedstawiciele tego rodu i panowie na Busku byli dyplomatami austriackimi. Żona Henryka Miera, Anna z Wiererów, znana lwowska aktorka przekazała rezydencję swemu siostrzeńcowi, Kazimierzowi hrabiemu Badeniemu (1848-1909), przywódcy galicyjskich konserwatystów, późniejszemu namiestnikowi Galicji i premierowi austriackiemu. Pod koniec XIX wieku, po zakończeniu swej kariery, osiadł on na stałe w Busku.

Syn Kazimierza, Ludwik Józef Badeni, ożenił się ze Szwedką Alicją Ankarcrona, która po jego śmierci wyszła za mąż za arcyksięcia Karola Olbrachta Habsburga-Lotaryńskiego (1888-1951), pułkownika wojsk polskich.

Arcyksiążę Karol był postacią niezwykłą. Czuł się Polakiem i - mimo wielu przeciwności - pozostał nim do końca. W 1918 roku zgłosił się ochotniczo do armii polskiej, awansowany do stopnia pułkownika. W okresie międzywojennym administrował rozległymi dobrami buskimi swojej żony oraz własnymi w Żywcu. W kampanii wrześniowej zgłosił się jako ochotnik, a po jej zakończeniu odmówił podpisania „volkslisty”, za co był więziony do końca wojny. Jego szwedzka żona zachowała się podobnie i była internowana. Mimo swoich zasług wobec Polski, po 1945 roku zmuszony do jej opuszczenia.

Dawny pałac Mierów (później Badenich) był wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany. Zdewastowany w czasie pierwszej wojny światowej przez wojsko, został później odrestaurowany i służył jako letnia rezydencja ostatnich właścicieli, przebywających głównie w Żywcu.

Po drugiej wojnie światowej zajęła go armia radziecka. Przez wiele lat był niedostępny. W 1996 roku udało mi się jednak wejść do środka w towarzystwie oficera i zrobić kilka zdjęć. Pałac jest dość dobrze utrzymany. Zachował swą dawną szatę zewnętrzną.

Kościół parafialny został po wojnie zamknięty i zamieniony w składnicę filmową. Po zajęciu go przez komisariat milicji - wyposażenie przeniesiono na zamek w Olecku. Obecnie zwrócony jest wiernym. Trwa jego restauracja staraniem proboszcza ks. Juliusza Musiała, który w 1996 roku uporządkował go prawie własnymi rękami, gdyż Polaków w Busku pozostało niezbyt wielu.


Cmentarz katolicki

Cmentarz katolicki w Busku położony jest w południowej części miasta, przy drodze do Krasnego i Złoczowa.

Na podstawie dat na zachowanych nagrobkach sądzić można, że został on założony około połowy XIX wieku. Nie jest to więc najstarszy cmentarz miasta. Poprzedni został splantowany.

Cmentarz jest nieźle utrzymany, wciąż czynny. Układ przestrzenny jest niestety już zatarty. Czytelne są tylko dwie główne, przecinające się alejki.

Brak na nim nagrobków o szczególnej wartości artystycznej. Wyróżnić można jedynie grobowiec Maryi Przysieckiej z Königów i Juliana Sztumpetera; ozdobny żeliwny krzyż na grobie Stanisława Halma oraz okazały pomnik Ludwiki z Rondeval Michalczewskiej i Jana Michalczewskiego, CK Radcy dworu.

Po prawej stronie od wejścia znajduje się kwatera żołnierzy polskich z 1920 roku, ostatnio odnowiona, będąca pod opieką Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Wojskowymi.

Przeważają zdecydowanie nagrobki ukraińskie, a z tyłu za starszą częścią cmentarza rozciąga się nowy cmentarz komunalny.


Źródło: Podróże po cmentarzach Ukrainy - dawnej Małopolski Wschodniej, tom II województwo tarnopolskie, str. 68-69


Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Narzędzia